YUSUF ERADAM \u015e\u0130\u0130R EV\u0130R\u0130P \u00c7EV\u0130RMEK 1<\/p>\n
TAR\u0130F: Lezzetli Bir \u015fiir \u00c7evirisi Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r?
\nProf. Dr. Yusuf Eradam* <\/p>\n
\u00d6nce, bir kez daha alt\u0131n\u0131 \u00e7izelim, her konuda oldu\u011fu gibi, \u00e7eviride de ve hele edenlerinin hainden say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fiir \u00e7evirisinde arife tarif gerekmez. Gene de arif olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen \u00f6\u011freniciler i\u00e7in \u015fiir \u00e7evirisinde denklik ilkesi do\u011frultusunda lezzetli bir \u00e7eviri tarifi yazay\u0131m istedim. <\/p>\n
1. Malzeme (Ingredients):
\n\u015e\u00f6yle olgunundan, olmu\u015fundan bir adet \u015fiir;
\n\u015eiirin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kaynak dilin ve o dilin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bilgisi;
\n(Bir ba\u015fka deyi\u015fle; kaynak dilin grameri, s\u00f6zc\u00fck bilgisi, s\u00f6z dizini, bi\u00e7em \u00f6zellikleri, karakteristik ses, s\u00f6z \u00f6zellikleri, ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z sanatlar\u0131, deyimleri, argosu vb\u2019nin bilgisi)
\n\tc. Bir adet iyi pi\u015fmi\u015f ve motive olmu\u015f \u00e7evirmen;
\n\td. \u00c7evirmenin \u015fiiri olu\u015fturan kaynak dil bi\u00e7im ve bi\u00e7em \u00f6zelliklerinin erek dilde de olas\u0131 bir denginin bulunabilece\u011fini ya da bulunmas\u0131 gerekti\u011fine inanc\u0131; ya da \u015fiirin \u00e7evrilemez oldu\u011fu de\u011fil, \u00f6yle bile olsa \u00e7evrilmesi gerekti\u011fine, \u00e7evrilmezse, as\u0131l o zaman, \u00e7evrilmeyi\u015fi ile bir kay\u0131p olaca\u011f\u0131 inanc\u0131;<\/p>\n
2. Alet-Edevat (Utensils)
\n\ta. \u015eiirin \u00e7evrilece\u011fi erek dil ve o dilin k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve \u00f6zellikle de kaynak dil ile erek dil dizgelerinin farkl\u0131 oldu\u011funun bilgisi\/bilinci;
\n\tb. \u015eiir bilgisi (genel: \u015fiir t\u00fcrleri, \u015fiirin s\u00f6z dizini, imge d\u00fcnyas\u0131, simgeleri, sesi, tart\u0131m\u0131, tonu, varsa uyak ve \/ ya da ko\u015fuk d\u00fczeni);
\n\tc. \u00c7evrilecek \u015fiirin bi\u00e7imini, bi\u00e7emini kavrama ve yorumlama birikimi;
\n\td. \u00d6zellikle s\u00f6zc\u00fck bilgisi; s\u00f6zc\u00fcklerin de bir tarihi ve b\u00f6ylece de bir belle\u011fi oldu\u011funun bilgisi; dolay\u0131s\u0131yla da \u015fimdiye de\u011fin say\u0131lan t\u00fcm alet-edevat gibi, s\u00f6zc\u00fcklerin de zek\u00e2s\u0131 oldu\u011funun bilgisi;
\n\te. Anlambilim, bi\u00e7embilim, mant\u0131k, dil felsefesi, felsefe, psikoloji, tarih, co\u011frafya, \u00e7eviri kuramlar\u0131 vb. alanlar\u0131n\u0131n da bilgisi;
\n\tf. Sezgi;
\n\tg. S\u00f6zl\u00fckler (kaynak dilden erek dile);
\n\th. Thesaurus (lar);
\n\ti. Birka\u00e7 bo\u015f k\u00e2\u011f\u0131t, kalem, silgi, kalemtra\u015f veya klavyeli ara\u00e7, b\u00fct\u00e7enizi sarmayacak bir adet bilgisayar ya da \u2018word-processor\u2019;<\/p>\n
3. YAPILI\u015eI (Procedure \/ \u00c7eviri S\u00fcreci):
\n\ta. \u015eiiri defalarca okuyun. Yeterli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir s\u00fcre boyunca o \u015fiirle u\u011funun, yat\u0131n kalk\u0131n. Problemleri saptay\u0131n. Erek dilde yarataca\u011f\u0131n\u0131z yeni \u015fiiri defalarca okuyup sindirin ve sak\u0131n ama sak\u0131n \u00e7eviriniz sayesinde o yap\u0131t\u0131n tad\u0131na bakacak erek dil okuyucu kitlesini hafife almay\u0131n, bir bilen, daha iyi bilen, daha \u2018ba\u015fka tad katarak\u2019 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanan, hatta sanmakla yetinmeyip yapabilen biri mutlaka \u00e7\u0131kar, \u00e7\u0131kabilir;
\nb. Okurken, g\u00f6nderim \u00e7er\u00e7evenizi (frame of reference) ve ba\u011flamsal etkenleri belirleyin ve akl\u0131n\u0131za gelen erek dil kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bir kenara not edin. Olas\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7o\u011falt\u0131n. Kafan\u0131zda bu olas\u0131l\u0131klar\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k olarak tutun. Anlam, s\u00f6z dizim, \u015fiirin tart\u0131m\u0131, varsa uyaklar ve s\u00f6z sanatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan se\u00e7ti\u011finiz denk kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131, olas\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7o\u011falt\u0131n;
\n\tc. \u015eiirin metin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesini yap\u0131n ve s\u00f6zdiziminden, dizeleni\u015fine, imge d\u00fcnyas\u0131ndan simgelerine, ses ve tart\u0131m yap\u0131s\u0131n\u0131 ve tonunu belirleyin; varsa uyak d\u00fczenini, vezinli (ko\u015fuklu) yaz\u0131lm\u0131\u015fsa vezin yap\u0131s\u0131n\u0131 saptay\u0131n ve dengini nas\u0131l yarataca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye koyulun;
\n\td. \u015eiiri okurken akl\u0131n\u0131za gelen ve b. maddesinde s\u00f6z\u00fc edilen se\u00e7eneklerinizle \u015fiiri yeniden yaz\u0131n. Olas\u0131l\u0131klar\u0131 azalt\u0131n. Bunu yaparken de gerekli alet-edevat\u0131 kullanmaktan \u00e7ekinmeyin;
\n\te. Ortaya \u00e7\u0131kan erek dildeki \u015fiiri bir s\u00fcre so\u011fumaya b\u0131rak\u0131n;
\n\tf. Bir s\u00fcre sonra erek dildeki bu yeni \u015fiiri kaynak dildeki \u00f6zg\u00fcn haliyle k\u0131yaslayarak okuyun. P\u00fcr\u00fczleri ya da varsa yanl\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczeltin;
\n\tg. \u00c7eviri do\u011fru geliyorsa (i\u00e7inize sindiyse, sanki erek dilde yaz\u0131lm\u0131\u015f gibiyse), \u015fimdi kaynak dildeki \u00f6zg\u00fcn halini g\u00f6rmeden, yeni \u015fiirin yaln\u0131zca ak\u0131\u015f\u0131na bak\u0131n, sesine ve tart\u0131m\u0131na (ritmine) kulak vererek y\u00fcksek sesle okuyun, kula\u011fa ve anlamsal m\u00fczi\u011fini kontrol edin;
\n\th. Son olarak da, \u00e7evirinizin yeterince lezzetli oldu\u011funa inan\u0131yorsan\u0131z, beyaz bir ka\u011f\u0131t \u00fczerine yaz\u0131n ve konuklar\u0131n takdirine sunmak \u00fczere s\u0131cak s\u0131cak servis yapmakta acele etmeyin.
\nYemek biraz so\u011fuyabilir. B\u0131rak\u0131n dinlensin. Arada s\u0131rada \u00e7evirinizi okuyun. Asl\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n. \u015eiiri erek dilde yeniden yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n bilincinde ama \u015fairin kendiniz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da akl\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131karmay\u0131n, parsay\u0131 t\u00fcmden kendiniz toplayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sanmay\u0131n. Unutmay\u0131n, ayn\u0131 yeme\u011fi bir y\u0131l sonra daha iyi, daha iyi olmasa da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yapabilirsiniz. \u00c7evirmen olarak siz de\u011fi\u015fip pi\u015ftik\u00e7e yapaca\u011f\u0131n\u0131z yeme\u011fin kalitesi de farkl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sons\u00f6z: Unutmayal\u0131m ki arac\u0131m\u0131z erek dilin bir belle\u011fi, se\u00e7ilen s\u00f6zc\u00fcklerin, imgelerin, simgelerin, akl\u0131m\u0131za gelmesine neden olan ve \u00e7eviri \u015fiiri okuyacaklar\u0131n ak\u0131llar\u0131na getirece\u011fi bir\u00e7ok \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, yaln\u0131zca \u015fiir \u00e7evirisinde de\u011fil, erek dile yap\u0131lan herhangi bir \u00e7eviride se\u00e7ilen s\u00f6zc\u00fckler, deyimler vb. kendi tarihlerini, anlam, yan anlam ve \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 da beraberlerinde getirirler. Kaynak dilden erek dile \u00e7eviri yaparken \u00f6ncelikle bu belle\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak, bir ba\u015fka deyi\u015fle, denklik kurmak gerekir. \u015eiir \u00e7evirisi yaparken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u00e7 dildir ve onun da bir zek\u00e2s\u0131 oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z (Y\u00f6netmen Kieslowski filmlerinden Dekalog 1\u2019de de bunu vurgular.)<\/p>\n
\u015eiir \u00e7evirisini hafife almamak gerekti\u011fini unutmamal\u0131y\u0131z ve \u201cyemek tarifi verir gibi \u015fiir \u00e7evirisi tarifi verenler \u00e7\u0131ksa da,\u201d mutfa\u011fa girip de oca\u011f\u0131n, kap kaca\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7enler bilirler ki arife tarif gerekmez. \u0130\u015fte bu y\u00fczdendir ki annelerimiz ya da daha deneyimli b\u00fcy\u00fcklerimiz, bir ba\u015fka deyi\u015fle her iki dile de h\u00e2kim \u00e7evirmenler, yeme\u011fi yakmayacaklar\u0131 gibi, gerekti\u011finde i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel, sezgisel kararlarla da malzemeyi el yordam\u0131yla kullanarak tarif edilenden daha lezzetli \u00e7eviri ortaya \u00e7\u0131karabilirler. \u201cAnnemin yemekleri ba\u015fka\u201d dedi\u011finizde annenizin mahirli\u011fini \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi tarif edilemezli\u011fini de vurgulam\u0131\u015f olursunuz. Buradaki \u201cba\u015fka\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc o ba\u015fka sevgisini de ima eder, sizin tad deyince ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da ele verir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, sizin dil, k\u00fclt\u00fcr, \u015fiir, edebiyat, \u00e7eviri ve hayata ili\u015fkin ne bildi\u011finizi, ne denli bilgili, g\u00f6rg\u00fcl\u00fc oldu\u011funuzu g\u00f6sterir. Siz ne kadar olmu\u015fsunuz, ham yeriniz kalm\u0131\u015f m\u0131, kalmam\u0131\u015f m\u0131, tastamam m\u0131s\u0131n\u0131z, a\u011fa\u00e7tan d\u00fc\u015fmeye, sofralarda sunulmaya haz\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z, hepsini ima eder.
\nAfiyet olsun.<\/p>\n
*TEDU, \u0130ngiliz Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
YUSUF ERADAM \u015e\u0130\u0130R EV\u0130R\u0130P \u00c7EV\u0130RMEK 1 TAR\u0130F: Lezzetli Bir \u015fiir \u00c7evirisi Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r? Prof. Dr. Yusuf Eradam* \u00d6nce, bir kez daha alt\u0131n\u0131 \u00e7izelim, her konuda oldu\u011fu gibi, \u00e7eviride de ve hele edenlerinin hainden say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fiir \u00e7evirisinde arife tarif gerekmez. Gene de arif olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen \u00f6\u011freniciler i\u00e7in \u015fiir \u00e7evirisinde denklik ilkesi do\u011frultusunda lezzetli bir \u00e7eviri tarifi … <\/p>\n